Doji mumu

Doji, açılışla kapanışın aynı ya da çok yakın fiyatta olduğu mumdur. Gövde neredeyse bir çizgiye iner, fitiller ise kısa da olabilir uzun da. Mumun boyuna göre gövde çok küçükse, kabaca yüzde onun altındaysa, doji sayılır.

Söylediği şey kararsızlıktır. O mum boyunca fiyat yukarı da gitti aşağı da, ama sonunda başladığı yere döndü. Ne alıcı ne satıcı kapanışı kendi tarafına çekebildi.

Doji tek başına bir yön sinyali değildir, bir durumun fotoğrafıdır. Uzun bir yükselişin tepesinde gelen doji, alıcıların ilk kez durduğunu gösterebilir. Aynı mum yatay bir piyasanın ortasında ise sadece sıradan bir mumdur. Mumun anlamı, durduğu yerdir.

İlk bakacağın yer gövde. Açılış 1,2650, kapanış 1,2651, mumun tepesi 1,2672 ve dibi 1,2628 ise elinde 44 pip boyunda, 1 pip gövdeli bir doji var. Gövdenin rengi burada pek bir şey söylemez.

Sonra fitillerin şekline bak. İki yanı da uzun fitilliyse uzun bacaklı dojidir: iki taraf da sert denedi, ikisi de geri itildi. Açılış ve kapanış mumun tepesindeyse, yani uzun alt fitil varsa yusufçuk (dragonfly) doji denir; aşağıdaki satış tamamen geri alınmıştır. Tersi, uzun üst fitil ve dipte kapanış, mezar taşı (gravestone) dojidir.

Asıl iş bağlamda. Bir dojiyi ciddiye almak için önce fiyatın nerede olduğuna bak: belirgin bir destekte mi, dirençte mi, sert bir hareketin sonunda mı? Sonra bir sonraki mumu bekle. Direnç altındaki dojiden sonra gelen mum dojinin dibinin altında kapanırsa satıcı kararsızlığı kendi lehine bozmuş demektir.

İşlem yapacaksan stopun mantıklı yeri dojinin karşı ucunun biraz ötesidir. Dirençteki dojiden sonra satıyorsan stop dojinin tepesinin üstüne gider; fiyat oraya çıkarsa satıcının üstünlüğü fikri geçersizdir.

Dojiyi dönüş sinyali sanmak. Kitaplarda tepede çıkan doji dönüşle birlikte anlatıldığı için yeni başlayan her dojide ters işlem arar. Oysa doji sadece trendin bir mum boyunca durduğunu söyler; trendler de sık sık durup yoluna devam eder.

İkinci hata yatay piyasada dojiye anlam yüklemek. Fiyat dar bir aralıkta gidip geliyorsa mumların yarısı zaten doji gibi görünür. Aralığın ortasındaki bir doji, iki tarafın da kararsız olduğu bir yerde kararsızlık gördüğünü söyler; bu yeni bir bilgi değildir.

Üçüncüsü teyidi beklememek. Doji kapanır kapanmaz girersen kararsızlığın hangi yöne bozulacağını bilmeden pozisyon almış olursun. Bir sonraki mumun kapanışı çoğu zaman beklemeye değer. Bekleyince fiyattan biraz kaybedersin ama karşılığında hangi tarafın kazandığını görürsün; stopun da artık tahmine değil, bir mumun ucuna dayanır.

Çok küçük zaman dilimlerinde ve sakin saatlerde doji her yerdedir. Bir dakikalık grafikte, Asya seansının durgun bir saatinde fiyat birkaç pip içinde kıpırdarken arka arkaya doji görmen normaldir ve bunların çoğu anlamsızdır.

Haber öncesinde de dojiler çoğalır. Önemli bir veri açıklanmadan hemen önce piyasa bekler, mumlar daralır. Buradaki kararsızlık yapıdan değil takvimden gelir ve veriyle birlikte hemen bozulur.

Son olarak, güçlü bir trendin ortasındaki tek doji genelde bir nefes alıştır. Arkasından trend yönünde güçlü bir mum geliyorsa doji sana sadece kısa bir duraklama göstermiştir, dönüş değil.